Laat ik maar meteen met de deur in huis vallen. Ja, een coalitie van Lokale Vernieuwing/VSP, VVD, D66 en CDA kán in Nieuwegein gewoon werken. Rekenkundig is het simpel, LV/VSP heeft 9 zetels, VVD 5, D66 3 en CDA 2. Samen is dat 19 zetels in een raad van 33, dus ruim boven de meerderheid van 17. Dat is geen wankel noodbruggetje, dat is op papier een fatsoenlijke bestuursmeerderheid.
Maar papier bestuurt geen stad. En dat is precies waar Jan met de Pet altijd een beetje wantrouwig van wordt. Want een meerderheid is nog geen stabiel college. Vier partijen kunnen samen 19 zetels hebben en elkaar toch na drie maanden gek maken als ze de verkeerde reden hebben om samen te gaan. Wie deze combinatie bouwt als anti-GroenLinks/PvdA-project, begint al met ruzie in de fundering. Wie haar bouwt als werkcoalitie, met duidelijke afspraken over geld, bouwen, veiligheid en uitvoerbaarheid, heeft wél een serieuze kans.
Op financiën liggen deze vier dichter bij elkaar dan sommige mensen misschien denken. LV/VSP wil de OZB hooguit met inflatie laten stijgen. CDA zegt praktisch hetzelfde. D66 wil de OZB zo laag mogelijk houden en een stijging alleen als het echt niet anders kan. VVD hamert op financiën op orde, structurele dekking voor structurele uitgaven en belastingen en heffingen zo laag mogelijk. Daar zit dus geen links-rechts drama, maar gewoon een stevige zakelijke basis. Wie in het Stadshuis een nuchter college wil dat eerst rekent en dan pas uitgeeft, kan met deze vier prima vooruit.
Ook op wonen is de overlap groter dan het gekibbel doet vermoeden. LV/VSP wil bij nieuwbouw minstens 30 procent sociale huur en 12 procent lage middenhuur. CDA zet steviger aan met 30 procent sociale huur én 30 procent middenhuur. D66 kiest voor 30 tot 40 procent betaalbare huur of koop, met starterslening, Koopgarant en zelfbewoningsplicht. VVD wil tempo maken met bouwen voor starters, jongeren, gezinnen en senioren. Dat schuurt in de details, maar in de kern willen ze allemaal hetzelfde, sneller bouwen, doorstroming op gang krijgen en zorgen dat Nieuwegein niet alleen een stad wordt voor mensen met een dikke portemonnee of een wonderlijk lange wachttijd.
Veiligheid is misschien nog wel de makkelijkste gezamenlijke taal van deze vier. VVD wil zichtbare handhaving, cameratoezicht waar nodig, gebiedsverboden en harde aanpak van overlast. CDA legt sterk de nadruk op verkeersveiligheid, 30 kilometer op wijkwegen en veilige fietspaden. D66 wil sneller ingrijpen op onveilige plekken, veilige fietsroutes en 30 kilometer als norm in woonwijken. LV/VSP zet in op gerichter cameratoezicht, advies van wijkagenten bij kwetsbare huisvesting en een stad die niet alleen veilig is op papier, maar ook veilig voelt. Dit wordt dus geen zacht college. Eerder een college dat aan inwoners wil laten zien dat overlast, rotzooi en onveiligheid niet eindeloos worden weggeschreven in notities.
En dan komen we bij de echte breuklijnen. De eerste heet duurzaamheid en mobiliteit. D66 is van deze vier het meest ambitieus, met een mobiliteitstransitie volgens het STOMP-principe, 30 kilometer als norm in woonwijken, een isolatie-offensief en openheid voor aquathermie en andere innovatieve energiebronnen. LV/VSP wil juist geen nieuwe windturbines binnen de gemeentegrenzen en kiest liever voor kleinschalige lokale opwek. VVD wil wel verduurzamen, maar zonder dwang, zonder stijgende woonlasten en zonder zero-emissiezones die bewoners en ondernemers in de knel zetten. CDA zit daar tussenin, met circulair en energieneutraal bouwen, maar ook nadruk op bereikbaarheid, parkeren en veilige infrastructuur. Dat is overbrugbaar, maar alleen als ze stoppen met elkaar de maat nemen op morele zuiverheid en gewoon afspraken maken over wat haalbaar is in Nieuwegein.
De tweede, en politiek gevaarlijkste, breuklijn heet opvang en integratie. CDA is hier uitgesproken, vluchtelingen en asielzoekers zijn welkom en Nieuwegein moet voldoen aan de jaarlijkse norm. D66 zit op bijna dezelfde lijn, solidair in opvang, spreiding naar draagkracht en vanaf dag één begeleiding, taal en participatie. VVD trekt de lijn veel harder, opvang kan alleen als veiligheid vooraf is geborgd en overlast niet wordt getolereerd. LV/VSP zit daar pragmatischer tussenin, met nadruk op spreiding van aandachtsgroepen en advies van wijkagenten bij huisvesting van statushouders en andere kwetsbare groepen. Hier zit dus het eerste dossier waarop een coalitie kan ontsporen als de afspraken wollig blijven. Dit moet vooraf dichtgetimmerd worden, anders krijg je bij de eerste concrete locatie meteen gedonder.
Dus wat is het eindoordeel van Jan met de Pet? Deze vier kunnen samen best een stabiel stadsbestuur vormen, maar alleen als ze hun eigen ijdelheid thuislaten. Niet het soort coalitie waarin iedereen de verkiezingsavond nog een keer wil overdoen. Wel het soort coalitie waarin je zegt, wij verschillen, maar we spreken af dat we op vier punten leveren, geld op orde, woningbouwtempo omhoog, veiligheid zichtbaar serieuzer, verduurzaming betaalbaar en uitvoerbaar. En over opvang maken we vooraf zulke heldere afspraken dat de coalitie niet iedere maand opnieuw op ontploffen staat.
Mijn politieke rapportcijfer zou daarom ongeveer zo uitvallen. Bestuurlijk potentieel, 7,5. Ideologische warmte, een magere voldoende. Maar een college hoeft geen huwelijk te zijn. Nieuwegein heeft na deze verkiezingen waarschijnlijk meer aan een degelijke werkplaats dan aan een groot liefdesverhaal. Wie zonder GroenLinks-PvdA wil besturen, moet dus niet bewijzen dat links kan worden gepasseerd. Die moet bewijzen dat er zonder links ook echt volwassen bestuur op tafel ligt. Dát is de echte test.
Mijn oordeel
Ja, deze vier kunnen een stabiele coalitie vormen, maar alleen als het een bestuurscoalitie wordt en geen anti-GL/PvdA-project. Maak je het verhaal: we sluiten links uit, dan krijg je vroeg of laat gedoe met D66 en waarschijnlijk ook met het CDA. Maak je het verhaal: we willen een nuchter, uitvoerbaar college dat bouwt, de lasten beheerst, veiligheid op orde zet en betaalbaar verduurzaamt, dan heeft deze combinatie echt kans. De programma’s geven daar genoeg overlap voor.
Mijn ruwe politieke score zou zijn:
– Bestuurlijk stabiel: 7,5/10
– Ideologisch hecht: 5,5/10
– Werkbaar voor vier jaar: ja, mits scherp coalitieakkoord
Ontdek meer van De Digitale Stad Nieuwegein
Abonneer je om de nieuwste berichten naar je e-mail te laten verzenden.
